ca, Psienie, Racendowo, Rusko, Sobótka, Stęgosze, Suchorzew, Szyplów i Taczanów; młyny parowe stoją w Górze, Klęce i Pleszewie; młyny wodne na Prośnie Kotusz, Robakowski i Wieczyński; na Nerze, dopływie Prosny Bobak, Żmija, Kręsko, Wróbel, Przepadło i Kobyłka, na strudze Taczanowskiej, która wpada do Neru; na Sowińce. Mełka; na Trzemnie Dybol; na Lutyni Glapiniec, Stęgoski, Wilkowyjskie i młyny pod Słupią i Wolą Książęcą; na Radonicy Jagła i Żybura; na Lubieszcze Kot i Potoka; na strudze wpadającej między Dębnem i Nowem Miastem Roch i Wilczki; pod Witaszycami Borowiec; pod Jankowem Kuczkowskim Pietruszko; tudzież różne inne. Młyny pleszewskie istniały jeszcze w r. 1618. Wiatraki stoją w Bronowie, Czerminie, Czerminku, Droszewie, Górze, Górznie, Grudzielcu, Gutowie, Kajewie, Karsach, Kotowiecku, Kucbarach, Kuczkowie, Racendowie, Sławoszewie, Sobótce, Szkudłach i Tursku, tudzież pod Jarocinem, Mieszkowem, Nowem Miastem i Pleszewem; liczba ich dochodziła 93 przed kilku laty. Papiernie znajdują się pod Bobakowem i Nowem Miastem; fabryka tektury w Pleszewie; huta szklanna w Racendowie; smolarnie w lasach Jarocińskich i Tarzeckich; wapialnie pod Pleszewem, Potarzycą, Ruskiem i Suchorzewkiem; farbiernie w Jarocinie i Pleszewie; olejarnie w Głoskach i Jarocinie; mielcuchy w Górze, Gutowie, Jarocinie, Sobótce, Maliniu i Pleszewie; tartaki w Jarocinie i Małym Lubieniu; fabryka drenów w Klęce; fabryki serów w Jedlcu, Miniszewie i Racendowie; mleczarnie w Chorzewie, Fabianowie, Gałąskach, Kowalewie, Grodzisku, Marszewie i Potarzycy, tudzież gazownia dla własnego użytku w Górze. Prócz bydła krajowego chowają się w powiecie rasy holenderskie, oldenburskie, Shorntorn, Simmenthal, Wilstermarsch, berneńskie, Schwyz i inne szwajcarskie; między owcami rozpowszechniają się Negretti, Merynosy, Rambouillet i Southdown; chowem koni odznaczają się Góra, Miniszew i Głoski; Twardów jest stacyą do stanowienia klaczy. Bydła było w końcu 1837 r. 146, 031 a w 1861 r. 151, 169 sztuk; t. j. w 1837 r. 104, 920 owiec, 23, 010 rogacizny, 11, 877 trzody chlewnej, 6, 090 koni i 134 kóz, a w 1861 r. 114, 747 owiec, 21, 706 rogacizny, 7, 729 trzody chlewnej, 6, 703 koni, 234 kóz, 3 muły i 47 osłów. Zwykłą w powiecie zwierzynę stanowią zające, sarny, bekasy, cietrzewie, dropie, drozdy, kuropatwy, słomki, kwiczoły, żórawie i kaczki dzikie. Margiel i glina znachodzi się prawie wszędzie; torf w Broniszewicach. Brzezin, Kolniczkach, Mieszkowie i Tursku; rudę żelazną pod Broniszewicami, Nowem Miastem i Chromcem; kamień wapienny w Bogusławiu Jarocińskim, Brzezia, Cerekwicy, Kolniczkach, Lenartowicach i pod Pleszewem; w Gutowie odkryto przy wierceniu studni pokład szarego węgla; spory kawał bursztynu wykopano w Kotowiecku i dwa kawałki w Bogusławiu Jarocińskim. Ludność powiatu, przeważnie dotąd jeszcze polska i katolicka, wynosiła w 1819 r. 36, 473 mk. , 1837 r. 50, 467 mk. miejska 7, 825 mk. a wiej ska 42, 642 mk. , dymów liczono wówczas 761 miejskich i 4, 224 wiejskich czyli ogółem 4, 985 dymów; 1843 r. 55, 654 mk. , 1858 r. 53, 617 mk. , 1861 r. 58, 846 mk, 1867 r. 57, 822 mk. 57, 049 według innych, 1871 r. 61, 186, t. j. 50. 212 kat. , 9, 110 prot. i 1, 864 żyd. ; co do płci 29, 248 męż. i 31, 938 kob. ; obłąkanych i niewidomych było po 77, a głuchoniemych 72; dymów liczono w ogóle 5, 675, z tych przypada na miasta 970 dm. z 10, 200 mk. , na gminy wiejskie 3, 240 z 28, 106 mk. i na dominia 1, 465 dm. , 22, 880 mk. W 1883 r. było 64, 193 mk, a według innych źródeł 64, 672, t. j. 54, 315 kat. , 8, 737 prot. i 1, 620 żyd. , przypadało więc na 1 klm. kw. 63 mk Ludność powiatu jest silna i zdrowa; zwykłemi chorobami są febry i biegunka; w latach mokrych panuje tyfus, a w suchych ospa i żarnica. Śmiertelność przedstawia się w następującym stosunku 1856 r. 5, 76 1857 r. 3, 99, 1858 r. 3, 47. 1859 r. 2, 53, 1860 2, 22, 1861 r. 2, 37. Lud wiejski trudni się rolnictwem, wyrobkiem, flisactwem i tkactwem. Około 1861 r. liczono w powiecie 1, 741 warsztatów tkackich, nieprocederowych. Zwyczaje ludu pleszewskiego, nie różniąc się od ogólnych wielkopolskich, odzwierciedlają się przeważnie przy zaręczynach, ślubach i weselach opis ich podał Tygodnik Illustr. z 1862 r. , VI, 160. Zwyczaj wieńca żniwowego zaciera się coraz więcej. Ubiór świąteczny stanowi u mężczyzn sukmana granatowa, takaż kamizela, wtyle fałdzista, spodnie sukienne w wysokich butach, szeroki, czarny kapelusz i wstążka czerwona, związująca na szyi koszulę, zamiast chustki; w dni powszednie, latem, noszą chłopi spodnie białe, płócienne, kamizelę długą aż do kostek z kołnierzem stojącym, haftkami zapinaną, zwykle białą, a pod nią t. zw, brzuszlak, rodzaj kamzeli; zimą wdziewają kożuchy i wysokie czapki z siwym najczęściej barankiem; młodzi parobcy wtykają na czapkę pawie pióro. Niewiasty noszą kaftany z sukna granatowego lub czarnego, spódnice perkalikowe, staniki wełniane, koszula płócienna, fartuchy szerokie, wełniane, pończochy i trzewiki, na głowie noszą czepki czyli t. zw. kapki i chustkę jedwabną, kolorową, nad czołem w kokardę zawiązaną; w dni powszednie noszą spódnice i kaftaniki bez rękawów. Moda

Pleszew