Osiecki w historyi P. , pomieszczonej w Koresp. Płockim 1880. r. , 74 82. Opisy i rysunek P. podawał Tyg. Illustr. 1861 r. , III, 208, 1863, VIII, 316, 1864, X, 248. P. par. , dekan. t. n. , ma 8045 dusz. Przasnyskie starostwo niegrodowe, w woj. mazowieckiem, ziemi ciechanowskiej, podług lustracyi z r, 1661 obejmowało miasta Przasnysz i Chorzele, oraz wsie Jednorożec al. Sopechy, Żelazne, Szla, Ruda, Kobylak, Lipa, Baranów, Jastrząbka Budki i dwie dzierżawy Dobrzanków i Janowo. W r. 1771 posiadał je Kazimierz Krasiński, oboźny koronny, opłacając zeń kwarty złp. 2, 574 gr. 16, a hyberny złp. 2, 696 gr. 29. Przasnyski powiaty utworzony w 1867 r. z 9 gmin dawniejszego powiatu t. u. , zajmuje płn. wschodnią część obszaru gub. płockiej, z przei strzonią 25 38 mil kwadr. Graniczy on od północy z Prusami Wschodniemi pow. niborski, od wschodu z pow. ostrołęckim i makowskim, od południa z ciechanowskim a od zachodu z ciechanowskim i mławskim. Pod względem fizycznym przedstawia on to same cechy co północna część pow. mławskiego i przyległy pow. ostrołęcki. Większa część obszaru powiatu leży na stokach wyżyny pojezierza bałtyckiego, które na granicy pow. mławskiego i przasnyskiego dochodzi do swego najwyższego wzniesienia brzegi bagna Niemyje i zródła Orzyca, od którego pochyla się w kierunku wschodniopołudniowym ku Przasnyszowi i Ciechanowowi. Obszar ten w czasach historycznych jeszcze pokrywała puszcza z licznemi zbiornikami wód i bagnami odpływającymi do okrążającego je półkolem Orzyca. Uboga gleba nie zachęcała do uprawy roli a trudna komunikacyą i odległość od większych rzek i miast odstręczała osadników. Dotąd powiat przas. należy do mało zaludnionych nieco więcej nad 2000 mk. na 1 milę. Wsie nieliczne i oddalone od siebie potworzyły się w zagłębieniach wyżyny, gdzie zbierające się wody wytworzyły lepszą glebę i łąki torfiaste. Najmniej zaludnioną jest wschodnia część powiatu którą przerzyna Orzyc wijący się licznemi odnogami i zabagniający swą szerokę dolinę bez wydatnych brzegów. Najżyzniejszą i najludniejszą jest południowa część powiatu, okolica Przasnysza. Wyżyna tu nagle obniża się z 560 do 350 stóp i kończy się ostro sterczącymi występami, jakby przylądkami gorującemi nad morzem, które powyżłabiało w wyżynie liczne zatoki. Wody spływające z wyżyny uprowadzają dopływy prawe Orzyca Ulatówka, Węgierka i Murawka wytworzyły tu żyzną glebę z bujną roślinnością i ściągnęły wcześnie osadników. Ta południowa część powiatu łączy się cechami fizycznemi z żyznym obszarem pow. ciechanowskiego. Cały obszar powiatu tworzył puszczę książęcą, do której zjeżdżali na łowy książęta mazowieccy. Więk sza własność nie mogła się tu rozwinąć dla nieprzyjaznych warunków fizycznych i ekono micznych. Ludność uboga zajmowała się przemysłem leśnym. Dotąd jeszcze ludność północnej części powiatu nosi nazwę Poborzan i ma swe odrębne cechy, wyróżniające ją od ludnosci rolniczej południowych okolic. Wscho dnią część powiatu zajmują w części Kurpie w gminach Baranowo, Jednorożec, Zaremby i na obszarze tym większa własność w kilku gminach wcale nie istnieje. Mimo to ogólny obszar większej własności 94, 542 dzies. prze nosi mniejszą posiadłość 63, 674 dzies. . Znaczny obszar lasów rządowych stanowi oddzielne leśnictwo przasnyskie, obejmujące 28, 820 mr, i dzielące się na straże Lipa, Adamczysko, Olszewka, Jarzynny Kierz. W lasach tych znajduje się bursztyn, którego eksploatacya została wzbronioną dla ochrony lasów. Rol nictwo nie rozwija się pomyślnie dla ubogiej gleby, braku dróg i dogodnych rynków zbytu. Przemysł fabryczny prawie że nie istnieje. W 1880 r. cała produkcya roczna dwóch ma łych browarów, bibularni i 5 drobnych cegiel ni przedstawiała cyfrę 13, l74 rs. a w połą czeniu z prod. fabryk miasta Przasnysza niecałe 21, 000 rs. Głównymi punktami handlowemi są Przasnysz i pograniczna od Prus osada Chorzele. Ludność mimo to wzrasta dość szybko. W 1867 r. było 45, 590; w 1879 r. 52, 120 44, 701 katol. , 6, 446 żyd. , 892 prot. ; w 1887 r. doszła do 60, 700. Szkół w powiecie jest 4 miejskich 284 uczniów w 1879 r. i 7 wiejskich 476 uczn. . Te ostatnie istnieją w os. Chorzele i wsiach Dzierzgowo, Brzozo wo, Krzynowłoga W. , Leszno, Bartniki, Boga te. Pod względem kościelnym powiat stanowi przasnyski dekanat dyec. płockiej, składają cy się z 13 parafii Baranowo, Bogate, Brodowe Łąki, Chorzele, Czernice, Dzierzgowo, Ja nowo, Krzynowłoga Wielka, Krzynowłoga Mała, Pawłowo, Przasnysz, Węgra i Zaremby. Pod względem sądowym dzieli się powiat na jeden okrąg sądu pokoju dla Przasnysza i cztery okręgi sądów gminnych, ze sądami w Przasnyszu, Dzierzgowie, Jednorożcu, Cho rzelach. Pod względem administracyjnym składa się powiat z jednego miasta i 9 gmin Baranowo, Bugzy Płoskie, Chojnowo, Dzierz gowo, Jednorożec, Karwacz, Krzynowłoga Wielka, Krzynowłoga Mata, Zaremby. W ośmiu gminach istnieją kasy pożyczkowe z ogólnym kapitałem 9499 rs. Br. Oh, Przatów, wś i fol. , pow. łaski, gm. Bałucz, par. Szadek, odl. 11 w. od Łasku, na prawo od drogi do Szadku. Wś ma 24 dm. , 65 mk. , fol. zaś 9 dm. , 80 mk. W XVI w. łany kmiece dawały dziesięcinę plebanowi w Zgierzu, folw, zaś do Szadku Łaski, L. Ben. , II, 442. We

Przatów

Przatów